سفته و نحوه مطالبه وجه آن

مقدمه

« سفته » ، یکی از اسناد تجاری که اشخاص عادی و و بازرگانان در معاملات خود از آن استفاده می کنند است. سفته یک سند تعهد پرداخت می باشد که در آن امضاء کننده متعهد می شود مبلغ مندرج در آن را پرداخت کند. اگر دارنده سفته بخواهد از مزایای قانونی این سند استفاده کند، باید با مقررات آن آشنا باشد، در غیر این صورت دارنده آن نمی تواند از امتیازات این سند تجاری بهره مند شود و تنها قادر خواهد بود در دادگاه به عنوان یک نوشته عادی به آن استناد کند.

بیشتر شهروندان گمان می کنند که چون سفته در فرم های چاپی و تمبردار تهیه و توزیه می شود، سندی رسمی محسوب می شودو قانونگذار از آن (مانند چک) حمایت کیفری می کند. یعنی در صورت عدم پرداخت وجه در سررسید معین صادرکننده آن قابل تعقیب کیفری و در نهایت قابل مجازات می باشد...در صورتی که سفته سندی است تجاری که اگر مطابق قانون و با رعایت تشریفات مربوطه تنظیم شود، بهره مند می شود که اسناد عادی از آن برخوردار نیستند. « مزایایی » دارنده آن از

تعریف سفته

سندی است که به موجب آن امضاء کننده تعهد می کند که مبلغی وجه در زمان معین یا به محض مطالبه از سوی دارنده، در وجه حامل یا شخص معین یا به حواله کرد آن شخص کارسازی کند.

توضیحاتی در مورد شکل ظاهری سفته

برابر قانون تجارت، سفته علاوه بر امضاء یا مهر باید دارای تاریخ بوده و مطالب زیر نیز در آن قید شده باشد:

- مبلغی که باید پرداخت شود. (با حروف)

- گیرنده وجه

- تاریخ پرداخت

البته لازم است که نام و نام خانوادگی صادر کننده، اقامتگاه وی و محل پرداخت سفته نیز در آن نوشته شود.

سررسید سفته یا موعد پرداخت آن، ممعمولاً با روز، ماه و سال به صورت مشخص در آن نوشته می آن نیز اشاره کرده است و این بدان معناست که به محض « عندالمطالبه بودن » شود. با این وجود، قانون به مطالبه دارنده سفته، صادرکننده باید آن را بپردازد.

اگر زمان پرداخت سفته روز معینی باشد که آن روز با تعطیل رسمی مصادف شود، سفته باید در روز بعد از تعطیل پرداخت شود.

سفته قائم به وجود دو شخص است: صادرکننده که مدیون و بدهکار است و شخص دیگر که ممکن است در هنگام صدور سفته معین یا نامعلوم باشد.

در صورتی که سفته برای شخص معینی صادر شود، نام و نام خانوادگی او در سفته آورده می شود. در در مورد اول، شخص معین و در مورد .« در وجه حامل » ؛ غیر این صورت به جای نام او نوشته می شود دوم، دارنده سفته در مقابل صادر کننده طلبکار می شود و بباید مبلغ سفته را در سررسید آن بپردازد. اگر سفته عندالمطالبه باشد، صادرکننده باید به محض مطالبه مبلغ آن را پرداخت کند.

سوال: آیا سفته مانند چک قابل انتقال به دیگری است؟

در سفته به شخص این اختیار را می دهد که سفته را به دیگری واگذار کند. « حواله کرد » جواب: عبارت البته اگر عبارت حواله کرد نیز وجود نمی داشت، دارنده سفته می توانست با ظهر نویسی (پشت نویسی) آن را به شخص دیگری انتقال دهد.

ظهر نویسی: یعنی آن که دارنده سفته مطالبی را که در بر گیرنده هدف او از دریافت یا انتقال سفته است در پشت آن نوشته و در زیر این مطالب، امضاء می کند. پس ظهر نویسی برای انتقال سفته به دیگری یا وصول وجه آن است.

اگر ظهرنویسی برای انتقال باشد، دارنده جدید سفته دارای کلیه حقوق و مزایایی می شود که به آن سند تعلق دارد. انتقال سفته با امضای دارنده آن به عمل می آید. دارنده سفته می تواند برای وصول وجه آن به دیگری وکالت دهد که این عمل را برای او انجام دهد.

اصولاً ظهرنویسی برای انتقال است اما اگر برای وکالت در وصول باشد، باید این موضوع در پشت سفته تصریح شود و به امضای ظهرنویس برسد. در واقع کسی که (با ظهرنویسی) وکالت در وصول سفته پیدا می کند، مانند دارنده سفته حق اقامه دعوی را نیز برای وصول آن خواهد داشت.

سوال: اگر سفته با ظهرنویسی های متعدد به اشخاص گوناگون منتقل شود، در این حالت دارنده سفته برای مطالبه وجه آن به چه کسی می تواند رجوع کند و به بیان دیگر چه کسی مسوولیت پرداخت دارد؟ دارند. « مسئولیت تضامنی » جواب: کسی که سفته را امضا کرده و ظهر نویس ها همگی در مقابل دارنده آن بعنی دارنده سفته در صورت عدم پرداخت و واخواست، می تواند به هر کدام از آنها که بخواهد (به صورت منفرد) یا به دو یا چند یا تمامی آنها (به صورت دسته جمعی) مراجعه کند. همین حق رجوع را هر یک از ظهرنویس ها نسبت به صادرکنندگان سفته و ظهرنویس های ماقبل خود دارد. بنابراین صادرکننده به علاوه ظهرنویس ها، همگی مسوول پرداخت وجه سفته خواهند بود. بدین ترتیب انوبوهی از مسوولیت « مسوولیت تضامنی » ها برای پرداخت مبلغ مندرج در سفته ایجاد می شود. این مسوولیت در اصطلاح نامیده می شود.

سوال: آیا می توان از صادرکننده سفته ضامن خواست؟

جواب: پرداخت وجه سفته را می توان ضمانت کرد. این ضمانت ممکن است در رابطه با صادر کننده یا ظهر نویس ها صورت گیرد. در این صورت ضامنی که ضمانت صادرکننده یا ظهرنویس ها را کرده، فقط با کسی مسوولیت تضامنی دارد که از او ضمانت کرده است.

حقوق و وظایف دارنده سفته

برای آن که دارنده سفته بتواند از مزایای قانونی آن برخوردار شود، باید نکات زیر را رعایت کند: -۱ دارنده سفته باید در سررسید، سفته را مطالبه کند. اگر وجه سفته پرداخت شد، مسئله ای پیش نمی آید ولی در صورت عدم پرداخت، دارنده سند باید ظرف ۱۰ روز از تاریخ سررسید، سفته را واخواست کند. اگر روز دهم تعطیل باشد روز بعد ازآن عمل واخواست انجام خواهد شد.

واخواست اعتراض رسمی است نسبت به سفته ای که در سررسید پرداخت نشده است. واخواست علیه صادرکننده سفته به عمل می آید و باید رسماً به او ابلاغ شود. واخواست در برگه های چاپی که از طرف وزارت دادگستری تهیه شده نوشته می شود. بانک ها نیز واخواست نامه چاپی مخصوص دارند.

نمونه برگ واخواست نامه

معترض معترض علیه

تاریخ

نام شغل محل اقامت

خواسته

نام شغل محل اقامت

شرح واخواست:

نتیجه عملیات دادگاه و مامور اجراء

در واوخواست کامل سفته که بوسیله واخواست کننده نوشته می شود و دستور پرداخت وجه سفته که توسط دادگاه انجام می گیرد، آورده می شود. واوخواست نامه با استفاده از کاغذ کاربن در سه نسخه مشابه (یک نسخه اصل و دو نسخه رونوشت)، تنظیم شده و به وسیله واوخواست کننده امضاء می شود. پس از چسباندن تمبر به مبلغ ........ ریال به دستور دادگاه، سفته توسط مامور اجرا (طبق مقررات مربوط به ابلاغ به صادر کننده سفته) ابلاغ می شود.

باید توجه داشت که هیچ نوشته ای نمی تواند از طرف دارنده سفته، جایگزین واخواست نامه شود. مامور ابلاغ نسخه دوم واخواست نامه را به ابلاغ شونده یا محل اقامت او می دهد. نسخه اصلی به واخواست کننده تسلیم و نسخه سوم در دفتر واخواستِ دفتر دادگاه بایگانی می شود.

-۲ برای استفاده از مسئولیت تضامنی ظهرنویس ها، دارنده سفته باید ظرف یک سال از تاریخ واخواست، دادخواست خود را به دادگاه تقدیم کند. اگر دارنده سفته به این وظیفه قانونی عمل نکند، دعوی او علیه ظهرنویس ها پذیرفته نمی شود.

-۳ دارنده سفته ای که واخواست شده و در موعد مقرر اقامه دعوی کرده، می تواند از دادگاه بخواهد که اموال طرف دعوی را قبل از رسیدگی و صدور حکم به نفع او توقیف کند. در این حالت پس از صدور حکم، دارنده سفته نیز در وصول طلبش از مال توقیف شده، به سایرین تقدم دارد. دادگاه نیز به محض تقاضای دارنده سفته ممکن است معادل وجه آن از اموال طرف مقابل به عنوان تامین توقیف کند.